Қазақстандағы диссертациялар туралы сөз болғанда, көпшілік оларды ғылыми жұмыстың бірыңғай форматы ретінде қабылдайды. Алайда іс жүзінде олай емес. Қолданыстағы жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру жүйесінде магистрлік диссертацияны, магистрлік жобаны және докторлық диссертацияны ажырату қажет. Бұл форматтар дайындықтың әртүрлі деңгейлерімен және қорғауға жіберудің әртүрлі тәртібімен байланысты.
Қазақстанда диссертациялық жұмыстардың қандай түрлері бар?
Қолданыстағы нормаларға сүйенсек, Қазақстанда жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру деңгейінде қорытынды зерттеу жұмысының бір-біріне жақын, бірақ бірдей емес үш форматы қолданылады.
- Біріншісі – ғылыми-педагогикалық магистратурада орындалатын магистрлік диссертация.
- Екіншісі – бейіндік магистратураға арналған магистрлік жоба.
- Үшіншісі – докторантурада дайындалатын және философия докторы (PhD) немесе бейіні бойынша доктор дәрежесін алумен байланысты докторлық диссертация.
Сонымен қатар магистратурада кемінде 60-120 академиялық кредит игерілуі тиіс, ал докторантурада кемінде 180 академиялық кредит қарастырылған. Мұның өзі дайындық ауқымындағы айырмашылықты көрсетеді.
Магистрлік диссертация дегеніміз не?
Магистрлік диссертация – ғылыми-педагогикалық магистратурада білім алатын магистранттың қорытынды жұмысы. Нормативтік тұрғыдан ол таңдалған тақырып бойынша өзекті мәселенің теориялық және практикалық әзірлемелерін қамтитын дербес ғылыми зерттеу ретінде анықталады. Сондықтан мұндай жұмыстан әдебиеттерді немесе кез келген өзге материалды жай ғана мазмұндап шығу емес, толыққанды зерттеу күтіледі.
Мұндай жұмыстар, әдетте, мынадай мәселелерді қамтиды:
- Мәселені қою
- Дереккөздерді талдау
- Әдіснаманы таңдау
- Нәтижелерді интерпретациялау
- Негізделген қорытындылар жасау
Бұл – зерттеушілік дағдыларды дамытуға және әрі қарайғы ғылыми немесе оқытушылық қызметке дайындыққа бағытталған неғұрлым академиялық формат.
Магистрлік жоба магистрлік диссертациядан несімен ерекшеленеді?
Магистрлік жоба – бейіндік магистратураға арналған қорытынды жұмыстың жеке форматы. Ол білім беру бағдарламасындағы өзекті мәселе бойынша қолданбалы міндетті шешуге мүмкіндік беретін теориялық және/немесе эксперименттік нәтижелерді қамтитын дербес зерттеу болып табылады.
Яғни мұндағы негізгі айырмашылық – практикалық нәтижеге бағдарлануында. Егер магистрлік диссертация ғылыми мәселе мен зерттеушілік үлеске негізделсе, магистрлік жоба көбіне қолданбалы шешімге, модельге, басқару құралына, технологиялық ұсынысқа немесе басқа да практикалық нәтижеге бағытталады. Бұл екі формат зерттеушілік табиғаты жағынан ұқсас болғанымен, академиялық мақсаты жағынан ерекшеленеді.
Докторлық диссертация деген не?
Докторлық диссертация – бұдан да жоғары деңгейдегі жұмыс. Қолданыстағы нормаларға сәйкес, ол не жаңа ғылыми жетістік болып саналатын теориялық ережелер әзірленген, не ғылыми проблема шешілген, не ғылыми негізделген техникалық, экономикалық немесе технологиялық шешімдер ұсынылған дербес зерттеу ретінде анықталады. Мұндай жұмыс докторантурада дайындалады және PhD дәрежесін немесе бейіні бойынша доктор дәрежесін алумен байланысты.
Докторлық диссертация қандай түрде ұсынылуы мүмкін?
Қазақстанда докторлық диссертация тек классикалық диссертациялық жұмыс түрінде ғана ұсынылмайды. Қолданыстағы ережелер екі нысанды қарастырады: тікелей диссертациялық жұмыс және ғылыми жарияланымдар сериясы.
Сонымен қатар МЖМБС-да (Мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарты) докторантурадағы қорытынды аттестаттау диссертациялық жұмыс немесе мақалалар сериясы түрінде жүргізілетіні, ал оларға қойылатын талаптар Дәрежелерді беру қағидаларымен айқындалатыны көрсетілген.
Докторлық диссертацияға қандай негізгі талаптар қойылады?
Докторлық диссертация үшін зерттеудің мазмұны ғана емес, қорғауға шығу үшін формальды талаптардың сақталуы да маңызды. Қазақстанда докторлық диссертацияларды қорғау белгіленген тәртіппен құрылатын диссертациялық кеңестерде жүргізіледі. Қорғауға жіберуге арналған жарияланымдық талаптар Дәрежелерді беру қағидаларымен айқындалады.
Негізгі критерийлердің бірі – халықаралық рецензияланатын журналда импакт-факторы бар немесе Scopus базасындағы CiteScore бойынша процентиль көрсеткіші 25-тен төмен емес кемінде бір мақала немесе шолу мақаласының болуы, сондай-ақ Басылымдар тізбесіне енгізілген журналдардағы мақалалардың болуы. Олардың саны журнал санатына байланысты белгіленеді.
PhD және бейіні бойынша доктор диссертацияларының айырмашылығы неде?
Мұндағы айырмашылық, ең алдымен, дайындықтың бағыттылығына байланысты:
- Философия докторы (PhD) дәрежесі ғылыми-педагогикалық бағыттағы докторантура бағдарламасын меңгерген тұлғаларға беріледі.
- Бейіні бойынша доктор дәрежесі – тиісті кәсіби қызмет саласы бойынша докторантурадан өткен тұлғаларға беріледі.
Сәйкесінше, PhD дәрежесі көбіне айқынырақ академиялық және зерттеушілік бағытпен байланыстырылса, бейіні бойынша доктор кәсіби салаға және қолданбалы нәтижеге көбірек бағдарланған.
Осылайша, Қазақстандағы диссертация түрлері бір-бірінен ерекшеленеді және әрқайсысының өз рөлі бар. Магистрлік диссертация ғылыми-педагогикалық магистратурамен байланысты және академиялық зерттеуге бағытталған. Магистрлік жоба бейіндік магистратураға жатады және қолданбалы шешімге басымдық береді. Докторлық диссертация докторантураға қатысты, ғылыми жаңалықтың неғұрлым жоғары деңгейін талап етеді және жарияланымдарға, қорғау рәсіміне, сондай-ақ зерттеу мазмұнына қойылатын анағұрлым қатаң талаптарға бағынады. Сондықтан талаптарды тек жалпы нормалармен ғана емес, сонымен қатар өзіңіздің жоғары оқу орныңыздың және диссертациялық кеңестің өзекті құжаттарымен де салыстырып тексеру маңызды.
Диссертация жазуды жоспарлап жүрсіз бе? Сіз «Ғылыми Басылымдар» компаниясына жүгіне аласыз. Біз магистрлік диссертация мен докторлық диссертацияның айырмашылықтарын түсінуге көмектесеміз, өзекті талаптар бойынша бағдар береміз және қорғау кезеңіне дейін нені ескеру қажет екенін түсіндіреміз. Тегін кеңес алу үшін төмендегі форманы толтырыңыз, сонда біздің менеджер жақын арада сізбен байланысады. Жаңа ғылыми жетістіктерге бірге қадам басайық!
